|
|
|
آمار بازدید کنندگان |
|
جهت استفاده بهینه از همه امکانات این وب سایت از جستجوگر اینترنت اکسپلورر استفاده نمایید . |
|
Www.t-raz.1sweethost.com ردیف آوازی موسیقی سنتی ایران |
|
ردیف موسیقی چیست ؟
دستاورد های فرهنگی و هنری هر جامعه بر ارزش های معنوی ، باور ها و ساختار های مادی استوارند که افراد آن جامعه در طی حیات تاریخی و فرهنگی خود پذیرفته ، تجربه کرده و ابداع نموده اند . بازتاب این ارزش ها و تجربیات را در آداب و رسوم ، اقوال و روایات ، نوشته ها ، آثار هنری و ادبی و فرهنگی و آثار ابینه باستانی که از گزند حوادث اجتماعی و طبیعی تاریخ مصون مانده اند می توان یافت . در پاره ای از ممالک مانند بعضی از کشور های اروپایی این آثار بیشتر به خاطر توجه و علاقه دولت ها و حکومت ها و به وسیله کارگزاران آن ها حفاظت و نگهداری شده اند . در این قبیل از کشور ها تلاش شده که با بهره وری از امکانات و شیوه های صحیح و اصولی ، اینگونه بنیان ها ، و ذخائر فرهنگی و اجتماعی مورد حفاظت هرچه بیشتر قرار گیرند . در بسیاری دیگر از ممالک از جمله در کشور ما ایران غالباً خود مردم و چه بسا گه گاهی علی رغم خواست دولت ها و نهاد های اجتماعی حاکم تا آنجا که مسیر بوده به مدد اعتقادات مذهبی و علایق آرمانی ، ملی و فرهنگی خویش این نقش مهم را ایفا نموده اند . این مردم بسیاری از این ارزش ها و آثار را که به آنها دل بستگی داشته اند و یا هنوز برایشان کاربردی داشته حفظ کرده اند . لیکن بسیاری دیگر به سبب تنازعات قومی ، مسائل سیاسی و مذهبی ، عدم توجه و کفایت حکام و رهبران و بالاخره به علت گرفتاری ها ، و بی علاقگی ها ، در معرض انحطاط و سرانجام نابودی قرار گرفته اند . هنر موسیقی بالاخص به خاطر مخالفت های روحانیون و متشرعین متعصب و قشریون دست پرورده ی دولت ها بیشتر در معرض خطر و آســــیب قرار گرفته اند. به همین سبب در ادوار مختلف فرمانروایی حکومت های اســــــلامی در ایران بسیاری از موسیقی دانان و نوازندگان ما که به صورت خانوادگی به این پیشه مبادرت می ورزند .(همانند بســـــیاری از عرفـــــــــــا و دانشمندان ایرانی ) مجبور به مهاجرت به نواحی دیگــــــر که از آزادی بیشتری برخوردار بودند و حکام ارج بیشتری برای دانش و هنـــر آنان قائل بودند ، شدند . مثلاً خانواده زلزل و برادرانش و همه فامیــل وی به اسپانیا مهاجرت کردند و معروف است که پادشاه اسپانیا به خاطر ورود این خانواده موسیقی دان تعطیل عمومی اعلام نمود . و یـــا در برهه ای دیگر پدر مولانا جلال الدین و خانواده وی به روم مهــــــاجرت نمودند و اجباراً در قونیه رحل اقامت افکندند . تاریخ ایــــــران شـــاهد مهاجرت بسیاری از عرفا ، دانشمندان و هنرمندان به نقاط مختلف برای ایجاد کلاس درس و احساس امنیت جانی و شغلی بوده است. مسلم آنکه علی رغم همه تلاش ها هنر موسیقی نتوانست تداوم و پیوستگی خود را هماهنگ و همگام با هنر های دیگر مانند ادبیات حفظ کند . خاصه آنکه نوشتار موسیقی ایرانی از جهت داشتن ریتم آزاد بسیار مشکل بود و اگر خطی نیز وجود داشت مانند حروف ابجد کامل و کافی نبود . تنها روشی که با ماهیت هنری و فرهنگی موسیقی ایرانی منطبق بود ، انتقال شفاهی (سینه به سینه ) بود که می توانست آن را از گزند تعصبات و حملات بیگانگان که در ایران کم نبود محافظت نماید . تداوم و تکامل هنر موسیقی اصیل ایرانی در برهه هایی از تاریخ به خاطر عوامل بازدارنده ، متعدد درونی و بیرونی در شرف گسستن و قطع شدن قرار گرفته است . اما همواره همچون امروز افراد با ایمان و عاشقی وجود داشته اند که نه تنها از بروز چنین اتفاقاتی پیش گیری نموده اند بلکه باعث پیشرفت و تکامل این هنر نیز شده اند . یکی از این مردان بزرگ میرزا عبدالله فراهانی بود که توانست مجدداً حلقه های گمشده ردیف موسیقی اصیل ایرانی را یافته ، به هم وصل نماید و با تحقیق و تتبع عمیق ، ملودی ها و حالت ها و تکنیک های گذشته را تدوین نماید و در اختیار شاگردان این مکتب قرار دهد . خوشبختانه شرایط سیاسی و اجتماعی آن زمان یعنی اواخر دوران قاجار و به خصوص جریان انقلاب مشروطه ، بستر مناسبی را برای بارورتر نمودن این قبیل فعالیت ها فراهم نموده بود . میرزا عبدالله بر این عقیده بود که : آنقدر باید شاگرد تربیت کرد تا تار مانند قلیان در مجلس دست به دست گردش کند . او واقعاً چنین کرد . از میان شاگردان او افرادی چون ابوالحسن صبا ، اسماعیل قهرمانی ، منتظم الحکما و دیگران برخاستند که بعد ها خود صاحب کلاس و مکتب گردیدند .
تعریف ردیف سابقه تاریخی ردیف اگرچه از نظر اسناد تاریخی به پیش از اسلام می رسد اما با توجه به عدم وجود مدارک نوشتاری نمی شود مطمئن بود که این نغمات به همان صورت سابق باقی مانده یا نه . با یک نظر اجمالی چنین به نظر می رسد که موسیقی ایرانی زیر بنای سنتی خویش را تا حدود زیادی حفظ نموده ، لیکن ملودی ها بنا به شرایط اقلیمی و تاریخی و تحولات و تغییرات شرایط اجتماعی و سیاسی تا حدود زیادی دگرگون شده اند . با تکیه به مطالعاتی که نگارنده بر روی موسیقی اهل حق ( که تنها تنبور نوازی می نمایند ) و موسیقی خراسان و موسیقی های بومی دیگر نموده است ، چنین استنباط می شود که مقام و بعضی از گوشه ها تغییر کرده است . مثلاً گوشه (گریلی ) در ردیف موسیقی سنتی در شور است . اما در موسیقی خراسان در اصفهان اجرا می شود . و یا گوشه هایی از موسیقی اهل حق بر جای مانده است اسامی ایرانی تری دارند . یکی از قدیمی ترین تسلسلی که از ردیف موسیقی سنتی باقی مانده در کتاب بهجت الروح صفی الدین ارموی چنین به نظم در آمده است :
به نام خالق ارض و سماوات کنم تعـــداد اســـــــماء مقامات زمن بشنو دمی ای مرد باهوش چو بشنیدی مکن دیگر فراموش نخستین می کنم از راست بنیاد که مرد از راستی شد از غم آزاد حسینی و عراق انگه سپاهان پس از زنگوله عشـــاق و نوا دان حجاز و بوسلیک است و رهاوی که دارم یاد از تـــــقـــــــریر راوی دگر می دان بزرگ آنگاه کوچک بگفتم جــــمله را بشمار یک یک
صفی الدین ارموی در ادامه این ابیات بیش از پنجــــاه بیت درمورد اسامی دستگاه ها و گوشه های مختلف به نظم در آورده است . بسیاری از شعرای دیگر بالاخص حافظ و مولانا جلال الــدین نیز از بعضی از گوشه ها در اشعارشان نام برده اند . هنـــر ردیف نوازی خالص بدون بداهه پردازی موسیقی دان را وادار می کند که صرفاً ردیف روایت شده از طرف قدما را بدون تغییر و تصرف اجرا کند . افرادی که مصطلحاً آن ها را ( ردیف دان ) مــــــی نامند . نقش مهمی در حفظ و حراست ردیف موسیقی ایرانی ایفا نموده اند . در دوران قاجار ابتدا تنها دو نفر این ردیف ها را به صـــورت مدون حفظ بودند و تدریس می کردند . این دو نفر (میـــــرزا عبدالله ) و (میرزا حسینقلی ) پسران علی اکبر فراهانی بودند که این هنر را از پدر و عمویشان فراگرفته بودند .
پس از آن شاگردان این دو استاد و از جمله بارزترین ان ها علی اکبر شهنازی (فرزند میرزا حسینقلی ) و اسماعیل قهرمانی (خلیفه میرزا عبدالله) ، درویش خان ، ابوالحسن صبا ، و نورعلی برومند ردیف های تار و سه تار را به نسل های بعد انتقال دادند . بعد ها نیز افراد دیگری به این امر همت گماشتند که در میان آن ها می شود از : مجید کیانی ، محمد رضا لطفی و داریوش طلایی نام برد .
قسمتی از ردیف نوازی شور - تار استاد داریوش طلایی
در میان متأخرین مجید کیانی شاید تنها فردی است که بشود به حق او را یک ردیف دان کامل تلقی نمود . وی به همه رموز ردیف آگاهی و شناخت دارد و در این راه ممارست فراوان نموده است .
اجرای کرد بیات - سنتور استاد مجید کیانی
روایات دیگر ردیف که توسط نوازندگان ساز های دیگر همچون کمانچه و نی و غیره نواخته می شده ، پراکنده تر و غیر مدون ترند . در میان آنها روایات نیز گوشه ها و حالت های بسیار زیبا و با ارزشی وجود دارد . ردیف آوازی به خاطر نداشتن اطلاعات کافی آواز خوانان از پرده های موسیقی نتوانسته از استحکام خاصی برخوردار شود . اگرچه ردیف هایی در اصفهان و تهران نیز تدرس می شد اما بیشتر آن ها تجربیات شخصی و غیر مدون بود . از این میان تاج اصفهانی و اقبال آذر بیش از بقیه به ردیف ها تسلط داشتند و هربار که تدریس می کردند همان گوشه های قبلی را تکرار می کردند که در آموزش ردیف بسیار پر اهمیت است .
صفحه ابوعطا - آواز استاد جلال تاج اصفهانی (مرا مگوی نصیحت که پارسایی و عشق)
(عبدالله دوامی ) که از همـــــردیفان درویش خان و از دوستان میرزا عبدالله و آقا حسینقلی بود توانست با کمک میرزا حســینقلی برای آواز ردیف معتبری تدوین نماید که متکی بر ردیف میرزا حســــینقلی و ردیف آوازی علی خان نائب السلطنه است و امروزه تنها ردیـــــف معتبری است که به وسیله خود ایشان و شاگردشـان آقای کریمی روی نوار ضبط گردیده است . |
